ZIJNE KONINKLIJKE HOOGHEID PRINS BERNHARD DER NEDERLANDEN, PRINS VAN LIPPE-BIESTERFELD

"Old soldiers never die, they just fade away..."

Op woensdagavond 1 december 2004 overleed op de hoge leeftijd van 93 jaar Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Bernhard der Nederlanden. Daarmee is een einde gekomen aan een bewogen en welbesteed leven.

Een leven dat begon op 29 juni 1911 te Jena (Duitsland) waar prins Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Godfried Pieter werd geboren als oudste zoon van prins Bernhard zur Lippe en barones Armgard von Sierstorpff-Cramm-Crieben.

De Prins bracht zijn jeugd door op het ouderlijke landgoed Reckenwalde in Oost-Pruisen. Op zijn twaalfde jaar ging de Prins naar het internaat van het gymnasium in Züllichau.. Enkele jaren daarna vertrok de Prins naar de kostschool van een Berlijns gymnasium, waar hij in 1929 zijn diploma haalde.

Aan de universiteiten van Lausanne, München en Berlijn studeerde prins Bernhard rechten. In 1935 legde de Prins aan de Berlijnse universiteit zijn doctoraalexamen af in de rechtsgeleerdheid en verkreeg hij de titel van Referendar Juris. Aangezien hij meende dat het een feitelijke voorwaarde was voor het afleggen van universitaire examens werd prins Bernhard lid van een afdeling motorrijders van de SA, daarna van een gemotoriseerde afdeling van de SS. Aangezien de Prins zich met het nationaal-socialisme niet kon verenigen, wilde hij zo snel mogelijk nazi-Duitsland verlaten.

Na zijn studie kwam de Prins in dienst van het Duitse chemieconcern I.G. Farben. Na een inwerkperiode werd de Prins directiesecretaris bij de Parijse vestiging van dit concern. Deze functie bleef de Prins vervullen tot hij zich op 8 september 1936 verloofde met prinses Juliana, de Nederlandse troonopvolgster. Kort voor zijn huwelijk werd de Prins benoemd tot luitenant-ter-zee eerste klasse bij de Koninklijke Marine, kapitein van de Koninklijke Landmacht en kapitein-ritmeester titulair van het Koninklijk-Nederlandsch Indisch Leger (KNIL). In 1939 werd prins Bernhard adjudant in buitengewone dienst van koningin Wilhelmina.

Voor de "oude Koningin" zoals prins Bernhard zijn schoonmoeder bij voorkeur aanduidde, had hij ondanks veelvuldige meningsverschillen veel respect. Vandaar dat de Prins na het overlijden van prinses Wilhelmina in 1962 op eigen verzoek de wacht bij de baar betrok. Een laatste gebaar van hoogachting.

Op 7 januari 1937 trad prins Bernhard in het huwelijk met prinses Juliana. De Prins kreeg op dat moment de titel Prins der Nederlanden. Het Prinselijk Paar nam na de huwelijksreis zijn intrek in Paleis Soestdijk. Uit het huwelijk werden vier dochters geboren: Beatrix (1938), Irene (1939), Margriet (1943) en Christina (1947).
Na de Duitse inval op 10 mei 1940 week de Koninklijke Familie uit naar Engeland. Een maand later vertrok prinses Juliana uit veiligheidsoverwegingen met de kinderen naar Canada. De eerste verjaardag van prins Bernhard onder Duitse bezetting, op 29 juni 1940, werd door Oranjegezinde Nederlanders aangegrepen hun aanhankelijkheid te tonen aan de jarige Prins en het Huis van Oranje. Er werd gevlagd en mensen droegen spontaan een anjer, de lievelingsbloem van prins Bernhard. Anjerdag dankt er zijn naam aan.

In Londen droeg prins Bernhard tussen 1940 en 1945 en vanaf september 1944 actief bij aan de geallieerde strijd tegen het nazi-regime. Als bevelhebber van de Nederlandse en Binnenlandse Strijdkrachten nam de Prins in mei 1945 deel aan de capitulatieonderhandelingen in hotel "De Wereld" te Wageningen. Tot op zeer hoge leeftijd woonde de Prins de herdenkingen in Wageningen op 5 mei bij, legde daarbij een krans en nam het defilé af van de oud-strijders. Voor zijn verdiensten gedurende de Tweede Wereldoorlog ontving de Prins in 1946 het Commandeurskruis van de Militaire Willemsorde, terwijl hem in 1984 het Verzetsherdenkingskruis werd opgespeld.

In augustus 1945 herenigde het Prinselijk gezin zich op Nederlandse bodem. Op 4 september 1948 volgde Juliana haar moeder als Koningin der Nederlanden op. Vanaf dat moment tot aan de abdicatie van koningin Juliana in 1980 voerde prins Bernhard als echtgenoot van de regerend Koningin de titel de Prins der Nederlanden. De Prins ondersteunde koningin Juliana in de uitoefening van het koningschap waar mogelijk. "Ik ben gelukkig in mijn man een levensgezel naast mij te hebben die een grote steun voor mij is," zei koningin Juliana in haar inhuldigingsrede. Prins Bernhard was intussen benoemd tot inspecteur-generaal van de Koninklijke Marine en van de Koninklijke Luchtmacht. Beide functies en de functie van inspecteur-generaal van de Koninklijke Landmacht werden in 1970 samengevoegd tot die van inspecteur-generaal der Krijgsmacht.
Na de bevrijding nam prins Bernhard in de Nederlandse samenleving een belangrijke plaats in, waarbij hij zich met name richtte op de economische opbouw van het land. Jarenlang was de Prins voorzitter van de Bilderberg-conferenties, terwijl hij ook tal van activiteiten ontplooide op sociaal, cultureel, economisch en ecologisch terrein. De Prins was oprichter en regent van het Prins Bernhard Fonds (actief op het gebied van cultuur en natuur) en reikte jaarlijks de Zilveren Anjers uit. Ook was de Prins oprichter en regent van de Stichting Praemium Erasmianum, die jaarlijks prijzen uitreikt aan aan personen of instellingen die zich voor Europa verdienstelijk hebben gemaakt op cultureel, sociaal of sociaal-wetenschappelijk gebied.

In 1976 werd prins Bernhard wereldnieuws, toen hij in de Lockheed-affaire verzeild raakte. In de jaren zestig had de Prins zijn bevoegdheden overschreden toen hij aan gezaghebbende functionarissen van de Amerikaanse vliegtuigfabriek Lockheed brieven heeft geschreven die de indruk wekken dat de Prins van zijn invloed een ongepast gebruik wenste te maken. Door de Nederlandse regering werd een onderzoekscommissie ingesteld, die tot een afkeurend oordeel over de handelwijze van de Prins kwam. De Prins moest daarop zijn militaire functies neerleggen. In september 1976 verliet de Prins de militaire dienst met eervol ontslag.
De natuur ging de Prins na aan het hart. In 1961 stichtte hij het World Wildlife Fund (WWF). Het WWF is wereldwijd actief op het gebied van natuurbescherming. Als president van het WWF bezocht de Prins regelmatig landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Na zijn aftreden in 1977 werd de Prins benoemd tot Founder President. Prins Bernhard bleef daarna nog wel president van de Nederlandse afdeling van het Wereld Natuur Fonds. Tevens stelde de Prins in 1971 de Orde van de Gouden Ark in om personen te onderscheiden die zich verdienstelijk maken voor het behoud van flora en fauna.

Zijn schaarse vrije tijd besteedde de Prins aan fotografie, filmen en schilderen. Grote belangstelling had de Prins voor de luchtvaart. In de zomer van 1994 beëindigde hij een vliegcarrière van 53 jaar, waarin hij meer dan tweehonderd typen vliegtuigen gevlogen had. Tevens was de Prins een uitstekend ruiter, een bekwaam skiër en een enthousiast beoefenaar van de golfsport.

Tot op hoge leeftijd woonden prinses Juliana en prins Bernhard samen in hun geliefde Paleis Soestdijk, totdat prinses Juliana op 20 maart 2004 overleed. Aangrijpend waren de beelden van de broze, maar onverzettelijke Prins die ondersteund door zijn dochters de kist volgde in de koninklijke grafkelder te Delft. Met het overlijden van prinses Juliana kwam een einde aan een huwelijk dat ruim 67 jaar had geduurd. Tijdens de prinselijke huwelijksinzegening op 7 januari 1937 sprak de hofpredikant prof. dr. T.H. Obbink profetische woorden: "Ieder huis heeft zijn kruis en ook uw huis zal zijn kruis wel hebben. Maar of een kruis zwaar is of licht, of wij er onder bezwijken of het met vreugde dragen, hangt niet af van de zwaarte van het kruis maar van de kracht van de drager." Donkere wolken zijn Paleis Soestdijk inderdaad niet voorbijgegaan: door o.a. de Greet-Hofmans-affaire in de jaren vijftig kreeg het huwelijk van koningin Juliana en prins Bernhard zware stormen te verduren.

In februari 2004 schreef prins Bernhard een open brief in De Volkskrant. De Prins voelde zich naar eigen zeggen doelwit van "vele, vaak gemene en ongefundeerde aantijgingen in publicaties en in de media." Met deze brief wilde de Prins reageren om de reputatie van zijn ouders recht te doen en uit eigen eergevoel.
In oktober 2003 liet prins Bernhard in een t.v.-interview door Rik Felderhof weten aan ds. Nico ter Linden instructies te hebben gegeven voor zijn uitvaart. "Ik ben zó religieus dat ik de lieve dominee Nico ter Linden heb gevraagd om duidelijk bij mijn begrafenis te zeggen dat ik niet wenste toe te behoren aan één kerkgenootschap." Ook ter gelegenheid van zijn 75-e verjaardag getuigde prins Bernhard van zijn geloof: "Onze beproevingen en ons telkens weer falen in de strijd ertegen zijn nodig om ons te doen beseffen, dat wat ook onze positie onder de mensen is en hoe groot ook onze prestaties zijn geweest, we hulpeloze, verdwaalde kinderen blijven, die zonder Gods hulp niet in staat zijn de weg te vinden naar het aardse en naar het hemelse heil."

The Last Post heeft voor prins Bernhard geklonken... Moge het hemelse heil hem nu deelachtig zijn geworden.

Bronnen:

• www.koninklijkhuis.nl
• www.parlement.com
• R.E. van Ditzhuyzen, Oranje Nassau. Een biografisch woordenboek (Bloemendaal 1992)
• Ans Herenius-Kamstra, Bernhard 75 jaar. De Prins der Nederlanden. Het actieve leven van een bijzonder man (Ede/Antwerpen 1986)
• L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog I, Voorspel (’s-Gravenhage 1969)
• G. Kikkert, Prins Bernhard 80 jaar (Utrecht 1991)
• Fred J. Lammers, In gesprek met prins Bernhard. Prins Bernhard 75 jaar (Baarn 1986)
• H. van Wijnen, De Prins-Gemaal (Amsterdam 1992)
• Diverse dag- en weekbladen.

Drs. B.H. de Boer