Het Wilhelmus komt de laatste jaren steeds meer onder vuur te liggen. Enkele voorbeelden: tijdens het feest op 1 februari 2002 in de Amsterdamse Arena aan de vooravond van het kroonprinselijke huwelijk stond volgens de organisatoren de eenheid centraal. En waarmee kunnen we onze nationale eenheid én identiteit het best verwoorden? Juist, met het Wilhelmus. Maar het Wilhelmus was niet in het feestprogramma opgenomen. Vergeten.

We gaan verder: op de door Pentatone Classics uitgebrachte CD ter gelegenheid van het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima staat alle officiële muziek van de huwelijksinzegening, behalve het aan het slot van de kerkdienst gezongen zesde couplet van het Wilhelmus. Toeval, zult u zeggen. Toeval houdt echter een keer op. Om een ander voorbeeld te noemen: in 2002 raakte de Nederlandse ambassadeur in Brazilië in opspraak omdat hij tijdens de viering van Koninginnedag weigerde het Wilhelmus te zingen. Een dappere man. Aankondigingen van vreugdevolle of droevige gebeurtenissen in het Koninklijk Huis gingen vroeger steevast gepaard met het Wilhelmus: in onze tijd eerder uitzondering dan regel. Ik weet het lezer, mijn verhaal wordt eentonig. Maar er is meer: de radiogelukwens aan het adres van de jarige Koningin werd jarenlang traditioneel gevolgd door het Wilhelmus. Een radiogelukwens is echter niet van deze tijd. De NOS besloot dan ook in haar oneindige wijsheid dat zowel gelukwens als Wilhelmus tot het verleden behoorde. Ach, het is immers ook maar de verjaardag van de Koningin… En het Wilhelmus uitzenden bij de aankondiging van de geboorte van prinses Catharina-Amalia? Het Wilhelmus? Hoezo? En zo kunnen we nog even doorgaan. Een zinvolle traditie past volgens enkele verlichte lieden niet meer in onze moderne tijd en wordt vervolgens overboord gegooid.

Toch zijn er gelukkig ook nog mensen die het Wilhelmus uit volle borst meezingen. Zoals bijvoorbeeld in Hansweert. Het juniorenelftal van Hansweertse Boys en het gemengd zangkoor Hansweert hebben eind februari jl. samen een nieuw couplet van het Wilhelmus ingezongen. Dat is geschreven door schrijver Otto Veenhoven uit Waarde, die zich ergerde aan het feit dat voetballers van het Nederlands elftal het volkslied nooit meezingen. Volgens Veenhoven omdat ‘ze de tekst maar niks vinden’. De tekst van Veenhoven is dan ook een aanwinst: “Wij Nederlanders willen houwe de Vrijheid, die ons volk bindt. Oranje blijven wij getrouwe door ied’re kleur bemind. Een gezegend land, geliefd en gekoesterd. In ons hart bestrijdend wat ons zeer grieft: hij die dreigt en ons allen tart”. Veenhoven bracht zijn verlate sinterklaasgedicht onder de aandacht van de Koningin en de KNVB. Van paleis Noordeinde kwam een standaard bedankbriefje terug, terwijl de KNVB liet weten bijzonder verrast te zijn door de wijze waarop Veenhoven met de beleving van een voetbalwedstrijd aan de slag was gegaan. Een moderne opknapbeurt voor wat vermoedelijk het oudste volkslied ter wereld is.

Uit onderzoeken is gebleken dat 90% van de bevolking de tekst van het Wilhelmus niet kent. Dat valt ook op bij sportwedstrijden. Hoe jonger de leeftijd, hoe minder kennis van het Wilhelmus. De meeste ouderen weten het eerste couplet nog tot een goed einde te brengen, maar haken meestal bij het zesde couplet af. Veel jongeren doen er helemaal het zwijgen toe als het Wilhelmus weerklinkt. De tekst is onduidelijk en de muziek te ouderwets is een veel gehoorde klacht. Het volkslied staande aanhoren, zonder baseballcap op je hoofd? Kom nou zeg, we leven niet meer in de Middeleeuwen! Het Wilhelmus meezingen? Doe even normaal man!

Ook zou het Wilhelmus door het gedateerde taalgebruik niet toegankelijk zijn in multicultureel Nederland. De allochtone Nederlanders begrijpen de inhoud van ons volkslied niet. Reden temeer aldus sommige nieuwlichters om het Wilhelmus op moderne leest te schoeien. Hertalen is de leus. Creatief. Maar onzinnig. Hoewel er in de Verenigde Staten van Amerika miljoenen emigranten wonen is het Amerikaanse volkslied nog nooit aangepast aan de wensen van de nieuwkomers. Sterker nog: in de Verenigde Staten is een grondige kennis van het volkslied een vereiste bij het inburgeringexamen. Juist het Wilhelmus geeft de geschiedenis weer die Nederland eens heeft doorleefd.

Dat de huidige generatie de tekst niet meer begrijpt en de melodie niet meer kan volgen, zegt niets over het Wilhelmus, maar alles over het politiek correcte onderwijs dat onvoorstelbaar in gebreke is gebleven. Wil men het Wilhelmus nieuw leven inblazen, dan zal men de inhoud daarvan ook voor huidige generaties en nieuwkomers begrijpelijk en interessant moeten toelichten. Als het volkslied niet duidelijk is, moet het niet ‘onhistorisch’ worden aangepast, maar beter worden uitgelegd. Mede gezien de achtergronden van de Tachtigjarige Oorlog is dat belangrijk. Het Wilhelmus is duidelijk bedoeld als protest tegen tirannie, ballingschap, onrecht en verdrukking. Het lied neemt het op voor (godsdienst)vrijheid, vluchtelingen en het individu. In deze tijden van oorlogen, onderdrukking, discriminatie, intolerantie en onrecht is de inhoud van het Wilhelmus daarom blijvend actueel. Hare Majesteit de Koningin vatte het zo treffend samen in haar kersttoespraak van 1984: 'Eén van de coupletten van het Wilhelmus beschrijft ook de kracht die Willem de Zwijger vond, toen hij alleen stond in zijn overtuiging: "Standvastig is gebleven mijn hart in tegenspoed." In dit voorbeeld van persoonlijke moed, plichtsbetrachting en offervaardigheid vinden wij ook vandaag inspiratie.'

Het Wilhelmus moderniseren en hertalen? Doe even normaal man! De Bond van Oranjeverenigingen in Nederland doet een oproep aan alle Oranjeverenigingen in het land om op Koninginnedag het Wilhelmus te spelen en te zingen en hoopt dat iedereen, allochtoon en autochtoon, die dag meedoet.